Międzynarodowa Komisja ds. Rozpatrywania Roszczeń rozpocznie pracę na bazie Rejestru Szkód — Barristers

Międzynarodowa Komisja ds. Rozpatrywania Roszczeń Ukrainy, utworzona jako organ specjalny pod auspicjami Rady Europy, będzie rozpatrywać roszczenia z tytułu szkód wyrządzonych od 24 lutego 2022 roku bezprawnymi działaniami Federacji Rosyjskiej, w szczególności jej agresją przeciwko Ukrainie z naruszeniem Karty Narodów Zjednoczonych, a także naruszeniami międzynarodowego prawa humanitarnego i międzynarodowego prawa praw człowieka.

Jak wyjaśnił agencji „Interfax-Ukraina” rzecznik Krajowego Stowarzyszenia Adwokatów Ukrainy (NAAU), partner i przedstawiciel zrzeszenia adwokackiego Barristers Ołeksij Szewczuk, chodzi o zdarzenia, które miały miejsce od 24 lutego 2022 roku lub później na terytorium Ukrainy w granicach uznanych międzynarodowo, w jej wyłącznej strefie ekonomicznej i na szelfie kontynentalnym, a także na statkach powietrznych i morskich pod jurysdykcją ukraińską. Komisja będzie rozpatrywać roszczenia dotyczące szkód, strat lub uszkodzeń ciała spowodowanych międzynarodowo bezprawnymi działaniami Federacji Rosyjskiej.

Roszczenia będą mogły składać zarówno osoby fizyczne i prawne, jak i państwo Ukraina wraz ze swoimi organami władzy oraz przedsiębiorstwami państwowymi lub kontrolowanymi przez państwo.

Głównym zadaniem komisji będzie rozpatrywanie, ocena i podejmowanie decyzji w sprawie roszczeń o odszkodowanie za szkody wyrządzone międzynarodowo bezprawnymi działaniami Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy lub przeciwko niej. Jednocześnie komisja ma stać się kluczowym instrumentem w systemie międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości, ukierunkowanym na dokumentowanie i naprawianie strat spowodowanych agresją.

Jednym z kluczowych kroków uruchomienia prac komisji będzie przekazanie jej funkcji i materiałów z Rejestru Szkód; sekretariat zostanie utworzony na bazie obecnego sekretariatu Rejestru.

Przewiduje się, że komisja będzie miała stałą siedzibę na terytorium jednego z państw przystępujących do Konwencji.

Ponadto przewidziano utworzenie biura komisji w Ukrainie, które będzie pomagać w realizacji jej funkcji.

„Mandat komisji jasno określa jej główne zadanie: rozpatrywać, oceniać i podejmować decyzje w sprawie złożonych roszczeń, ustalając kwotę odszkodowania, którą należy wypłacić w każdym konkretnym przypadku. Kluczową zasadą jej działania jest założenie wyjściowe, że Rosja ponosi międzynarodowoprawną odpowiedzialność za wszelkie szkody, straty i krzywdy wyrządzone jej bezprawnymi działaniami przeciwko Ukrainie”, zaznaczył Szewczuk.

Podkreślił, że komisja będzie miała uprawnienia do rozpatrywania wszystkich aspektów dotyczących rozstrzygania roszczeń — od administracyjnych i finansowych po prawne i polityczne. Wyroki i decyzje Komisji, w szczególności dotyczące wysokości odszkodowań, mają charakter ostateczny i nie podlegają zaskarżeniu.

Szewczuk wyjaśnił, że potrzeba utworzenia Międzynarodowej Komisji ds. Rozpatrywania Roszczeń opiera się na podstawowych zasadach prawa międzynarodowego, które zobowiązuje państwo dopuszczające się naruszenia do pełnego naprawienia szkody wyrządzonej jego bezprawnymi działaniami. W przypadku Ukrainy chodzi o ogromne straty spowodowane agresją Federacji Rosyjskiej.

„Reparacje to nie tylko obowiązek prawny, ale także konieczność moralna: ofiary powinny otrzymać sprawiedliwość i możliwość przezwyciężenia skutków tego, co przeżyły. W rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 2022 roku poświęconej środkom ochrony prawnej i naprawienia szkód w związku z agresją przeciwko Ukrainie jasno określono, że Rosja musi ponosić odpowiedzialność za wszelkie naruszenia prawa międzynarodowego w Ukrainie lub przeciwko niej. Ta odpowiedzialność obejmuje także naprawienie szkód wyrządzonych bezprawnymi działaniami”, powiedział.

Koncepcja opracowana przez Radę Europy, która przejęła uprawnienia do opracowania mechanizmu odszkodowań za szkody, została potwierdzona w Deklaracji szczytu w Reykjavíku w 2023 roku i przewiduje trzy kolejne elementy: utworzony już Rejestr Szkód dla Ukrainy, do którego wpłynęło ponad 60 tysięcy zgłoszeń; przyszłą pracę Międzynarodowej Komisji ds. Rozpatrywania Roszczeń jako organu odszkodowawczego; a także utworzenie specjalnego funduszu odszkodowawczego, który stanie się finansową podstawą naprawienia szkód.