Architektura Odporności: jak edukacja pomaga weteranom budować nowe życie

Instytut ten jest jednostką strukturalną uniwersytetu, utworzoną podczas pełnoskalowej wojny, aby sprzyjać integracji weteranów, żołnierzy i ich rodzin z życiem cywilnym poprzez zapewnienie możliwości edukacyjnych, rehabilitacyjnych i zawodowych. Od początku swojego istnienia instytut weteranów pomaga obrońcom i ich dzieciom zostać studentami i znaleźć nową drogę poprzez edukację.

W sytuacji, gdy Ukraina ma bezprecedensową liczbę weteranów, edukacja staje się dla nich nie mniej ważna niż rehabilitacja medyczna. Dla wielu żołnierzy nauka nowego fachu oznacza nie tylko szansę na zatrudnienie, ale także terapię psychologiczną, nowy sens życia i sposób na dalszą służbę krajowi w sferze cywilnej. O tym, jak te idee są wcielane w życie, porozmawialiśmy z Artemem Honczarenką, kierownikiem Instytutu Weteranów „Architektura Odporności” (red.: Artem jest synem Wadyma), o osiągnięciach i planach tego projektu.

Wywiad z Artemem Honczarenką

Korespondent: Jakie rezultaty osiągnął instytut weteranów od początku swojej działalności?

Artem Honczarenko: Nasz instytut zaczynał jako śmiały pomysł, a dziś jest prawdziwą wspólnotą ludzi o podobnych poglądach, a także weteranów-studentów. Stworzyliśmy bazę danych weteranów i ich rodzin, którzy chcą się uczyć – zawiera już kilkaset nazwisk. Każdemu pomagamy opracować indywidualną „mapę drogową”: od wyboru kierunku po załatwienie dokumentów. Weteranom towarzyszą opiekunowie, psychologowie i prawnicy. Uruchomiliśmy „trasowanie” – w razie potrzeby kierujemy każdego do ośrodków rehabilitacyjnych, urzędów pracy lub innych służb.

Z naszej pomocy skorzystały już tysiące żołnierzy, a kilkaset osób pod naszą opieką z powodzeniem znalazło pracę w nowym zawodzie. Wiele uwagi poświęcamy wsparciu psychologicznemu i rehabilitacji fizycznej weteranów w trakcie nauki, aby edukacja stała się dla nich komfortowym i uzdrawiającym procesem.

Korespondent: Jakie możliwości edukacyjne oferuje obecnie KNUBA weteranom?

Artem Honczarenko: Wybór jest bardzo szeroki. Kijowski Narodowy Uniwersytet Budownictwa i Architektury oferuje obecnie weteranom ponad 100 różnych programów edukacyjnych – od technicznych i artystycznych po zarządcze. Wielu osobom wydaje się to zaskakujące, ale w KNUBA można studiować nie tylko architekturę czy inżynierię budowlaną. Nasi weterani opanowują specjalności informatyczne, projektowanie komputerowe, ekologię, zarządzanie, marketing – wszystko, co im odpowiada.

W rzeczywistości uniwersytet ma programy – od IT, SMM i marketingu po kosztorysowanie, architekturę, a nawet kształcenie specjalistów od wyceny nieruchomości. Dlatego każdy weteran może tu znaleźć własną drogę – niezależnie od wcześniejszego doświadczenia i z uwzględnieniem stanu zdrowia.

Korespondent: Pana ojciec jest jednym z przyszłych weteranów-studentów. Proszę opowiedzieć, jak zdecydował się na naukę i co chce osiągnąć.

Artem Honczarenko: Mojego tatę nazywają Wadym Honczarenko, jego bojowy pseudonim to Kinolog. Po ciężkim ranieniu porusza się na wózku inwalidzkim. Ale mimo to się nie złamał. I wie Pan co, kiedy zaproponowałem mu rozpoczęcie studiów, początkowo przyjął to ze sceptycyzmem – co ja tam będę robił wśród młodzieży?

Ale wspólnie wybraliśmy dla niego kierunek – sport. Zawsze marzył o pracy trenera i teraz to marzenie wreszcie się spełnia. Obecnie tata przygotowuje się do rozpoczęcia studiów na Wydziale Systemów Geoinformacyjnych i Zarządzania Terytoriami KNUBA. Uczęszcza na uniwersyteckie kursy dla weteranów i konsultacje, rozmawia z wykładowcami, dobiera sobie trasy, uczy się pracy z programami komputerowymi. Gdyby Pan widział, jak błyszczą mu oczy! Ojciec mówi, że znów czuje się potrzebny. A poza tym trenuje, wspiera innych weteranów, wygrywa zawody, a co najważniejsze – skupia wokół siebie braci broni, tworzy przestrzeń wsparcia i rozwoju.

Wsparcie państwa i doświadczenia międzynarodowe

Rządowe wsparcie inicjatyw edukacyjnych dla weteranów i ich rodzin w ostatnim czasie rośnie. W marcu 2025 roku Gabinet Ministrów Ukrainy przyjął projekt eksperymentalny, który faktycznie zapewnia bezpłatną naukę w kolegiach i na uniwersytetach dzieciom obrońców. Chodzi o jednorazową celową pomoc finansową od państwa, wypłacaną w latach 2024–2026 dzieciom określonych kategorii – czyli tym, które uczą się odpłatnie. Z tego programu będą mogły skorzystać:

• dzieci poległych obrońców;
• dzieci, które w wyniku wojny uzyskały niepełnosprawność;
• dzieci uczestników działań bojowych (posiadaczy statusu UBD);
• dzieci zaginionych w szczególnych okolicznościach;
• dzieci, które przebywały w niewoli;
• a także dzieci, których rodzice ucierpieli podczas Rewolucji Godności.

Ogólnie możliwość bezpłatnej nauki mają następujące kategorie ze względu na status społeczny i uprawnienia:

1. Osoby z niepełnosprawnością w wyniku wojny.
   2. Osoby poszkodowane w wyniku katastrofy czarnobylskiej:

– pierwsza i druga kategoria
– dzieci z niepełnosprawnością do 18 lat – w związku z katastrofą czarnobylską
– dzieci zmarłych osób spośród:

– uczestników likwidacji skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej (zaliczonych do kategorii 1, 2), których śmierć jest związana z katastrofą czarnobylską
– spośród uczestników likwidacji skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej zaliczonych do kategorii 3, których śmierć jest związana z katastrofą czarnobylską

– dzieci poszkodowanych w katastrofie czarnobylskiej (zaliczonych do kategorii 1).
3. Osoby z niepełnosprawnością.
4. Osoby uznane za poszkodowanych uczestników Rewolucji Godności.
5. Uczestnicy działań bojowych (posiadacze statusu UBD).
6. Dzieci-sieroty, dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej oraz osoby z ich grona:
– dziecko-sierota, którego rodzice zmarli lub zginęli
– dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej w związku z pozbawieniem rodziców praw rodzicielskich
– dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej w związku z odebraniem ich rodzicom bez pozbawienia praw rodzicielskich
– dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej w związku z uznaniem rodziców za zaginionych lub ubezwłasnowolnionych albo ogłoszeniem ich za zmarłych
– dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej w związku z odbywaniem przez rodziców kary w zakładach karnych lub przebywaniem w areszcie na czas śledztwa
– dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej w związku z poszukiwaniem rodziców przez organy spraw wewnętrznych z powodu uchylania się od płacenia alimentów i braku informacji o miejscu ich pobytu
– dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej w związku z długotrwałą chorobą rodziców, która uniemożliwia im wykonywanie obowiązków rodzicielskich
– dzieci oddzielone od rodziny, podrzutki, których rodzice są nieznani; dzieci porzucone przez rodziców; dzieci, których rodzice nie wypełniają obowiązków rodzicielskich z przyczyn, których nie można ustalić z powodu przebywania rodziców na tymczasowo okupowanym terytorium Ukrainy lub w strefie operacji antyterrorystycznej, oraz dzieci bezdomne
– osoby w wieku od 18 do 23 lat, których rodzice zmarli lub zginęli przed ukończeniem przez nie 18 lat, oraz osoby zaliczone do dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej.
7. Dzieci z niepełnosprawnością.
8. Osoby, których miejsce zamieszkania jest zarejestrowane (zadeklarowane) na tymczasowo okupowanym terytorium lub w miejscowościach zaliczonych do terytorium możliwych działań bojowych według stanu na 1 lipca 2025 roku.
9. Osoby, których jedno z rodziców (przysposabiających) było policjantem, który zginął lub został uznany przez sąd za zaginionego podczas wykonywania obowiązków służbowych, w ciągu trzech lat po uzyskaniu odpowiedniego ogólnego wykształcenia średniego.
10. Dzieci poległych (zmarłych) osób określonych w części pierwszej artykułu 10¹ ustawy Ukrainy „O statusie weteranów wojennych i gwarancjach ich ochrony socjalnej”, oraz osoby z ich grona.
11. Osoby, których jedno z rodziców jest uczestnikiem działań bojowych na terytorium innych państw, które zginęło (zaginęło) lub zmarło wskutek rany, kontuzji lub kalectwa odniesionych podczas działań wojennych i konfliktów na terytorium innych państw, a także wskutek choroby związanej z przebywaniem na terytorium innych państw w czasie tych działań i konfliktów.
12. Osoby, których jedno z rodziców (przysposabiających) było żołnierzem, który zginął lub został uznany przez sąd za zaginionego podczas wykonywania obowiązków służby wojskowej.
13. Osoby będące osobami wewnętrznie przesiedlonymi zgodnie z ustawą Ukrainy „O zapewnieniu praw i wolności osób wewnętrznie przesiedlonych”.
14. Osoby, w stosunku do których ustalono fakt pozbawienia wolności osobistej w wyniku zbrojnej agresji przeciwko Ukrainie.
15. Dzieci z rodzin wielodzietnych (pięcioro i więcej dzieci).

Ponadto państwo wprowadza granty edukacyjne także dla samych weteranów. W szczególności inicjatywa rządowa przewiduje możliwość uzyskania przez żołnierzy finansowania studiów magisterskich na wybranych kierunkach. Takie kroki świadczą o zrozumieniu, że inwestycja w edukację weteranów to inwestycja w gospodarkę i bezpieczeństwo kraju.

Kompleksowe podejście uzupełniają wysiłki samych placówek edukacyjnych. Instytut Weteranów „Architektura Odporności” nie ogranicza się wyłącznie do procesu nauczania. Opiekujemy się każdym weteranem od przyjęcia na studia do ich ukończenia. Specjaliści instytutu pomagają dostosować plan zajęć i obciążenie nauką do możliwości weteranów, śledzą ich postępy, zapewniają wsparcie mentorskie i prawne. Wspólnie z partnerami instytut organizuje treningi sportowe, zawody i zajęcia rekreacyjne dla weteranów na bazie uniwersyteckiego kompleksu sportowego – to część ich rehabilitacji. Ważnym kierunkiem jest też integracja z biznesem. Na przykład jesienią 2024 roku instytut zorganizował spotkanie weteranów-studentów z pracodawcami, podczas którego omawiano finansowanie nauki, podnoszenie kwalifikacji, tworzenie inkluzywnych miejsc pracy, programy rehabilitacyjne i przedsiębiorczość. W dyskusji uczestniczyli przedstawiciele ukraińskich firm i organizacji międzynarodowych, w tym Ukraiński Klaster Weteranów, International Technology Transfer Association (ITTA) oraz przedsiębiorstwo przemysłowe Axor Industry. Efektem były nowe możliwości zatrudnienia dla studentów oraz pomysły na przyszłe kursy i staże.

Doświadczenie światowe potwierdza: edukacja może być potężnym motorem reintegracji weteranów z życiem cywilnym. Po II wojnie światowej w Stanach Zjednoczonych zaczął działać program G.I. Bill (oficjalna nazwa – ustawa o readaptacji wojskowych z 1944 roku), który dał weteranom możliwość bezpłatnego zdobycia wykształcenia wyższego lub zawodowego. Do 1956 roku skorzystało z niego 7,8 mln amerykańskich weteranów: 2,2 mln ukończyło koledże lub uniwersytety, a kolejne 5,6 mln przeszło kursy zawodowe. Historycy i ekonomiści oceniają G.I. Bill jako wyjątkowo udany projekt społeczno-gospodarczy: kraj zyskał całe pokolenie wykształconych specjalistów, a weterani – godną samorealizację. Podobne programy wprowadzili także sojusznicy USA – na przykład Kanada zapewniła swoim weteranom II wojny światowej analogiczne możliwości edukacyjne z równie pozytywnym skutkiem.

Doświadczenie współczesnych konfliktów również pokazuje wagę nauki dla weteranów. W wielu krajach NATO działają programy przekwalifikowania żołnierzy: od kursów IT i cyberbezpieczeństwa po wsparcie małego biznesu. W Izraelu, gdzie niemal każdy obywatel odbywa służbę w armii, z powodzeniem działają inicjatywy „od żołnierza do studenta”, pomagające byłym wojskowym zdobyć cywilne zawody. Wszystkie te podejścia zmniejszają ryzyko izolacji weteranów i pozwalają społeczeństwu zyskać zmotywowanych, odpowiedzialnych specjalistów w różnych branżach.

Wnioski

Uniwersyteckie sale wykładowe i domy studenckie stają się dziś miejscem, w którym kuje się odporność powojennej Ukrainy. Wykształceni weterani to nowa elita, która swoim doświadczeniem i patriotyzmem wzmacnia kraj w różnych dziedzinach. Inicjatywy takie jak instytut „Architektura Odporności” są ważne, ponieważ dają naszym obrońcom i ich dzieciom nie tylko wiedzę, ale i wiarę w przyszłość. Inwestując dziś w edukację weteranów, Ukraina kładzie fundament swojego odrodzenia.

Kontakty Instytutu Weteranów w sprawie przyjęcia na studia:
https://veterano.knuba.edu.ua/reiestratsiyni-formy/
+38 073 94 96 179
+38 050 22 35 182
+38 067 49 81 098