Gospodarka i podatki to możliwość kontynuowania walki Ukrainy i budowania udanej przyszłości

25 marca 2024 roku w Kijowie odbył się Kongres „Reforma finansów państwowych – droga do odbudowy Ukrainy”, zorganizowany przez wiodące stowarzyszenia biznesowe i ośrodki analityczne przy wsparciu CIPE.

W Kongresie wzięli udział przedstawiciele rządu, posłowie, eksperci i przedstawiciele biznesu. Ze strony władz obecni byli przewodnicząca partii „Sługa Narodu”, przewodnicząca Komisji Rady Najwyższej Ukrainy do spraw organizacji władzy państwowej, samorządu lokalnego, rozwoju regionalnego i budownictwa miejskiego Ołena Szuliak; przewodniczący Komisji Rady Najwyższej Ukrainy do spraw rozwoju gospodarczego Dmytro Natalucha; pierwszy wiceprzewodniczący Komisji Rady Najwyższej Ukrainy do spraw finansów, polityki podatkowej i celnej Jarosław Żeleznjak; przewodnicząca Komisji Rady Najwyższej Ukrainy do spraw polityki społecznej i ochrony praw weteranów Halyna Tretiakowa; wiceprzewodnicząca Komisji do spraw finansów, polityki podatkowej i celnej Olha Wasylewska-Smahluk; przewodnicząca Tymczasowej Komisji Śledczej Rady Najwyższej do spraw ochrony praw inwestorów, przewodnicząca Parlamentarnej Komisji Specjalnej do spraw ochrony inwestorów Halyna Janczenko; szefowa Agencji ds. Poszukiwania i Zarządzania Aktywami Ołena Duma, wiceminister gospodarki Ukrainy Ołeksij Sobolew i inni.

Biznes reprezentowali pierwszy wiceprezydent Izby Handlowo-Przemysłowej Mychajło Nepran, prezes Ogólnoukraińskiego Zawodowego Stowarzyszenia Przedsiębiorców, członek rady nadzorczej „Rady Miast ZakhystyFOP” Borys Emeldesz, dyrektorka wykonawcza Stowarzyszenia IT Ukraine Maria Szewczuk; dyrektorka wykonawcza Związku Ukraińskich Przedsiębiorców Kateryna Głazkowa, dyrektorka wykonawcza Kharkiv IT Cluster Olha Szapował i wielu innych szefów wiodących stowarzyszeń, ze strony ośrodków analitycznych udział wzięli dyrektor wykonawczy CASE Ukraine Dmytro Bojarczuk, prezes Advanter Group Andrij Dligacz; koordynator grup eksperckich Ekonomicznej Platformy Eksperckiej Ołeh Hetman, przewodnicząca rady Instytutu Reform Podatkowych Olena Chotenko i inni.

Podczas Kongresu przedstawiciele ekonomicznych ośrodków analitycznych i wiodących stowarzyszeń biznesowych zaprezentowali wspólną wizję reformy systemu finansów państwowych Ukrainy, która jest potrzebna Ukrainie na etapie odbudowy i na drodze do integracji europejskiej. Mowa była przede wszystkim o reformie podatkowej i budżetowej, zmianach w procesach mobilizacyjnych, a także o reformie organów ścigania. Uczestnicy Kongresu podkreślili, że te kroki trzeba realizować już teraz.

Przewodnicząca Komisji Rady Najwyższej Ukrainy do spraw organizacji władzy państwowej, samorządu lokalnego, rozwoju regionalnego i budownictwa miejskiego Ołena Szuliak zaznaczyła, że odbudowa Ukrainy to proces, który może być postrzegany tylko w formacie fizycznej odbudowy takich czy innych obiektów. Ale tak wcale nie jest. Odbudowa dzieli się na dwie duże kategorie:

• planowanie odbudowy z uwzględnieniem wyzwań ekologicznych, demograficznych i ekonomicznych;
• przeprowadzenie reform systemowych, ukierunkowanych nie tylko na samą odbudowę, lecz także na zmianę rzeczywistości polityczno-prawnej, z uwzględnieniem rozwoju instytucji państwowych i gospodarki Ukrainy.

Bez biznesu i gospodarki nie można mówić o trwałej i długoterminowej odbudowie Ukrainy jako całości ani poszczególnych społeczności. Jednocześnie wspólne pozostają problemy, niezależnie od tego, czy jest to teren przyfrontowy, czy umownie tyłowy: wysoki poziom korupcji; szara strefa; uchylanie się od płacenia podatków; niski poziom wolności gospodarczych; presja organów kontrolnych na biznes itp.

„Biznes i władza rozumieją, że gospodarka i podatki to możliwość kontynuowania walki naszego państwa i budowania pomyślnej przyszłości Ukrainy. Dlatego trzeba rozwiązywać dawne i systemowe problemy, które hamują biznes. To kwestia przetrwania i rozwoju naszego państwa”. – zaznaczyła Ołena Szuliak.

Wiceprzewodnicząca Komisji do spraw finansów, polityki podatkowej i celnej Rady Najwyższej Olha Wasylewska-Smahluk zaznaczyła, że „inwestycyjne niańki” nie spełniły pokładanych w nich nadziei. Jej zdaniem potrzebne są reformy systemowe. „Ręczne sterowanie urzędem podatkowym i cłem nie prowadzi do dobrych wyników, lecz jedynie do selektywnego wymiaru sprawiedliwości, selektywnego odblokowania za pewien procent przez pośrednika”, powiedziała.

Przewodniczący parlamentarnej Komisji do spraw rozwoju gospodarczego Dmytro Natalucha powiedział, że ekonomiczne rezerwowanie od mobilizacji przyniesie budżetowi ponad 200 mld UAH rocznie. „Obecnie działalność komisji koncentruje się na zapewnieniu potrzeb finansowania budżetu za pomocą różnych instrumentów. Pierwszym jest bezpośrednie zabezpieczenie fiskalne wydatków obronnych. I tu opieramy się nie na masowym zwiększeniu podatków, lecz na tworzeniu nowych mechanizmów, na poszukiwaniu nowych instrumentów, nowych dróg. W tym także nie odrzucamy kwestii ekonomicznego rezerwowania, które według naszych obliczeń może przynosić od 200 mld UAH rocznie”, poinformował Dmytro Natalucha, przewodniczący parlamentarnej Komisji do spraw rozwoju gospodarczego. Chodzi o dodatkową opłatę wojskową w takiej kwocie.

W Gabinecie Ministrów przygotowywany jest wariant alternatywny – rezerwowanie pracowników, którzy oficjalnie zarabiają ponad 35 tys. UAH. „Prace nad systemem rezerwowania trwają. Mam nadzieję, że system wkrótce zacznie działać”, zaznaczył wiceminister gospodarki Ołeksij Sobolew.

Również Dmytro Natalucha poinformował, że Komisja do spraw polityki gospodarczej wspólnie z przedstawicielami środowiska biznesowego opracowuje szereg projektów ustaw, które uproszczą pracę małym i średnim przedsiębiorstwom.

„Dążymy do tego, aby w ciągu najbliższych kilku miesięcy w polu legislacyjnym pojawiły się realne dokumenty, które będą odzwierciedlać to, co wspólnie z biznesem wypracowaliśmy”, zaznaczył.

Przewodnicząca Komisji Rady Najwyższej Ukrainy do spraw polityki społecznej i ochrony praw weteranów Halyna Tretiakowa zaznaczyła, że przedstawiciele biznesu poświęcają dużo uwagi pomysłom obniżenia podatków i ograniczenia wpływów podatkowych, ale prawie nie zwracają uwagi na projekty społeczne, które mogą znacząco zmniejszyć wydatki budżetu i uwolnić zasoby na inne kierunki. Kilkanaście takich projektów opracowano i zarejestrowano w Radzie Najwyższej — dotyczą mienia związków zawodowych, optymalizacji wydatków funduszy socjalnych itp.

Istotnym problemem jest także brak równowagi w wynagrodzeniach posłów i aparatu Rady Najwyższej: rozbieżności w kwotach rzędu kilkukrotności demotywują wybrańców narodu.

„Restartowanie BEB i cła w 2025 roku będzie już za późno”, podkreślił Jarosław Żeleznjak.

„Nie ma lepszego roku na budowanie i odbudowę zaufania do instytucji bezpośrednio zaangażowanych we współpracę z biznesem niż rok 2024. W 2025 roku będzie już za późno”.

„Dlatego w tym roku musimy przeprowadzić restart celnictwa. I w tym roku musimy przeprowadzić pełnoprawny restart BEB z pełną ponowną atestacją wszystkich kadr po wyborze dyrektora”, zaznaczył Jarosław Żeleznjak.

Prezes Advanter Group Andrij Dligacz zaznaczył, że mobilizacja 25% pracowników może doprowadzić do utraty ponad połowy obrotów ukraińskiego biznesu. Według wyników badania wśród przedstawicieli biznesu, które zaprezentował Andrij Dligacz, dwie trzecie ankietowanych poparło ekonomiczne rezerwowanie pracowników z wynagrodzeniem od 30 tys. UAH. „Większość uważa, że ekonomiczne rezerwowanie jest racjonalnym, słusznym krokiem, który pozwoli wyprowadzić wynagrodzenia z szarej strefy i zwiększy wpływy do budżetu”, powiedział.

„Z powodu braku systemowego rezerwowania specjalistów branży IT oraz przejrzystego mechanizmu zagranicznych delegacji ukraińska gospodarka co miesiąc traci przychód walutowy w ekwiwalencie niemal 2 mld UAH z tytułu niezawartych kontraktów biznesu IT. Negatywnie wpływa to na wpływy podatkowe, miejsca pracy i pozycję branży IT Ukrainy na świecie”, zaznaczyła Olha Szapował, dyrektorka wykonawcza Kharkiv IT Cluster.

Natychmiastowego rozwiązania wymaga również kwestia współpracy biznesu z organami ścigania. „Dla nas kluczowe jest zmniejszenie presji na biznes. Wszyscy powinniśmy włączyć się w zmiany w ustawodawstwie. Chodzi o dwie kwestie, nad którymi pracujemy ze środowiskiem biznesowym. Pierwsza to standardy działania prokuratorów. My, jako SUP, zaproponowaliśmy ten pomysł już w 2020 roku. Opracowano standardy działania prokuratorów, które zostały zatwierdzone i miały charakter rekomendacyjny. Życie pokazało, że charakter rekomendacyjny u nas nie działa i trzeba, aby były one obowiązkowe”, oświadczyła dyrektor wykonawcza Związku Ukraińskich Przedsiębiorców Kateryna Głazkowa.

Posłowie zgodzili się, że ta dziedzina wymaga natychmiastowych zmian. „Od początku 2023 roku współpraca biznesu z organami ścigania nie zawsze satysfakcjonuje biznes. Istnieją problemy systemowe, które trzeba uregulować na poziomie ustawodawczym. Opracowaliśmy projekt ustawy nr 9211 ze zmianami do Kodeksu postępowania karnego. I dotyczy on nie tylko BEB, ale wszystkich organów ścigania”, oświadczyła przewodnicząca parlamentarnej tymczasowej komisji śledczej ds. ochrony inwestorów Halyna Jańczenko. 

Bolesna okazała się też kwestia totalnej fiskalizacji. „Biznes ma stracić 35 mld UAH na kasach rejestrujących i ewidencji towarowej, aby budżet państwa otrzymał 8 mld UAH. Zgodnie z obliczeniami ekonomicznymi ośrodków analitycznych szeroka fiskalizacja całej 2. i całej 3. grupy podmiotów uproszczonego systemu opodatkowania to regulacja społecznie negatywna”, oświadczył prezes Ogólnoukraińskiego Zawodowego Stowarzyszenia Przedsiębiorców Borys Emeldesz.

Mychajło Nepran, pierwszy wiceprezes Izby Przemysłowo-Handlowej, zauważył, że ze względu na stałe problemy biznesu z organami ścigania celowe jest przeprowadzenie legalizacji majątku. „Nastał okres, gdy pierwsze miliony na Ukrainie już są i trzeba je zalegalizować. Ma to być nie tylko uznanie prawa własności, lecz także jego legalizacja. Ze strony Prokuratora Generalnego ten pomysł ma poparcie. Trzeba przyjąć odpowiedni akt prawny, który uznawałby istniejącą własność, i żadne organy ścigania nie powinny już jej ruszać”, zaproponował pierwszy wiceprezes Izby Przemysłowo-Handlowej.

Po zakończeniu Kongresu zostanie zatwierdzona Rezolucja Kongresu „Reforma systemu finansów publicznych – droga do odbudowy Ukrainy”, którą podpiszą wszystkie czołowe stowarzyszenia biznesowe kraju.

Główne punkty Rezolucji to:

1. Kluczowe reformy instytucjonalne, minimalizacja korupcji (restart Biura Bezpieczeństwa Ekonomicznego, Państwowej Służby Celnej Ukrainy, Państwowej Służby Podatkowej Ukrainy).
2. Wprowadzenie podejścia inkluzywnego w kształtowaniu polityk i strategii państwowych, w szczególności przewidzenie obowiązku składania analizy skutków regulacji (ARV) przez wszystkie podmioty inicjatywy ustawodawczej oraz wymogu określonej minimalnej liczby posłów-autorów do rejestracji projektu ustawy.
3. Odbudowa i rozwój gospodarki, zachowanie potencjału gospodarczego: wprowadzenie optymalnego modelu rezerwacji ekonomicznej, e-rezerwacji i e-delegacji.
4. Zapobieganie presji organów ścigania na biznes, która prowadzi do znacznych strat gospodarczych: ustanowienie zasady domniemania niewinności podatnika, skoncentrowanie funkcji postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa gospodarcze wyłącznie w BEB, wprowadzenie zmian w Kodeksie postępowania karnego.
5. Reforma systemu podatkowego i prawa celnego: obniżenie łącznego obciążenia podatkowego funduszu płac, zastąpienie uznaniowego podatku od zysku podatkiem od wypłaconego kapitału po zakończeniu stanu wojennego, zmiana filozofii SMKOR z „karzącej” na analityczną, wprowadzenie maksymalnego terminu blokowania faktur podatkowych, zapewnienie zachowania obecnego uproszczonego systemu opodatkowania oraz przejście od szerokiej fiskalizacji do fiskalizacji opartej na ryzyku.
6. Zachowanie niezmienności gwarantowanych zobowiązań dotyczących warunków prowadzenia działalności w reżimie podatkowym „Diia City”.
7. Wprowadzenie systemu wsparcia i stymulowania przedsiębiorczości na terytoriach możliwych działań bojowych oraz w zdeokupowanych gminach.
8. Ograniczenie nieefektywnych wydatków budżetu państwa: dostosowanie wielkości wydatków publicznych do nowych realiów demograficznych, ograniczenie wydatków na przedstawicielskie organy władzy państwowej, wymiar sprawiedliwości, edukację, ochronę zdrowia i dopłaty mieszkaniowe.